چهارم / دهم دشمن مصمم‌تر و خطرناك‌ترى پيدا شد و آن ، فاطميان تندرو شيعى افريقيه بود . يحيى چهارم ناچار شد كه فرمانبردارى از عبيد اللّه مهدى را بپذيرد . بنابراين ، مقدارى زيادى از سرزمين‌هاى قلمرو مجزا گشت و به تصرف رئيس بربرهاى مكناسه ، موسى بن ابى العفيه درآمد . پس از آن ادريسيان به حواشى مراكش رانده شدند و از اين رو ، شاخه‌هاى كوچكى از آن‌ها در جاهايى چون تمدولت ، در جنوب به حكومت پرداختند ، اما شاخهء اصلى در ميان بربرهاى غماره در ريف مراكش شمالى مستقر شد . اين شاخه از ادريسيان گاهى از امويان اسپانيا كه تحت حكومت عبد الرحمن سوّم بودند و مىخواستند نفوذ خويش را بر شمال افريقا بگسترند و گاهى از فاطميان اطاعت مىكردند . در 353 / 974 حسن ادريسى به ناچار تسليم امويان شد و آنان وى را به قرطبه بردند . چند سال بعد ، وى به پشتيبانى فاطميان از نو سربرآورد ، اما به دست سپاهيان اموى كشته شد و به اين طريق سلسلهء ادريسيان در شمال افريقا خاتمه يافت . هرآينه ، در اوايل قرن پنجم / يازدهم در دوره‌اى كه امويان رو به زوال داشتند ، يكى از شاخه‌هاى دور ادريسيان يعنى حموديان موفق شدند در ميان ملوك الطوايف اسپانيا ، اماراتى در مالقه و جزيرة الخضراء برپا كنند ( بنگريد به شمارهء 5 ، طايفهء شماره 1 ، 2 ) . كتابشناسى - لين - پول ، 35 ؛ زامباور ، 65 و جدول 4 ؛ البوم ، 15 . - دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوّم ، « ادريس اوّل » ، « ادريس دوّم » ، « ادريسيان » ( د . اوستاش ) . - ه . تراس ، تاريخ مراكش از آغاز تا استقرار تحت الحمايگى فرانسه ، كازابلانكا ، 1949 - 1950 ، جلد اوّل ، 107 - 134 . - D . Eustache , Corpus de dirhams idrisides et Contemporaians . Collection de la Banque du Maroc et autres Collection mondiales , Publiques et Privees , Rabat 1970 - 1 , with a list of rulers and genealogical tables at pp . 3 ff . and with notes at pp . 17 - 24 .